Sporthal de Kamp, Hengelo
De gemeente Bronckhorst heeft zichzelf als doel gesteld om energieneutraal te zijn tegen 2030. Maar met net geen 36.000 inwoners verspreid over kleinere 44 kernen is het beheer van maatschappelijke gebouwen zoals een sportcomplex een uitdaging. Voor de renovatie van het sportcomplex ‘De Kamp’ heeft de gemeente daarom eerst een afweging gemaakt tussen verschillende scenario’s en wat dit betekent voor de aangesloten dorpen.
Uiteindelijk heeft de renovatie van het sportcomplex ‘De Kamp’ als doel gekregen om de inwoners van Zelhem, Vorden, Hengelo en Steenderen te voorzien van een duurzaam en hedendaagse sportcomplex op een centrale locatie. Het resultaat bewijst dan ook dat er met renovatie voldaan kan worden aan de moderne standaarden. Hiermee zijn de inwoners van de gemeente Bronckhorst weer voor een lange tijd voorzien van een sportlocatie die aansluit bij de wensen van deze tijd.
TIPS:
- Gebruik je een plan van eisen? Maak dan ook de afweging wat de eisen betekenen voor de uitvoering en de gebruiksfuncties van het gebouw en vraag je zelf af: ‘Is deze eis echt noodzakelijk voor het doel van het gebouw’?
- Energieopslag is cruciaal bij de hedendaagse renovatieprojecten. Hiermee kun je het risico op netcongestie beperken, vergroot je je eigenverbruik en kun je echte stappen maken met het reduceren van je CO2-uitstoot!
- Betrek bij het uitwerken van je plan naar een uitvoeringsontwerp altijd een aannemer en een installateur. Door beide partijen te betrekken bij de deze fase geef je hen nog de mogelijkheid om knelpunten en oplossingen op voorhand af te stemmen. Dit leidt uiteindelijk tot minder obstakels tijdens de uitvoering zelf!
Thema’s
Bij een renovatieproject komen verschillende planen van eisen en toetsingskaders voorbij, bijvoorbeeld het NOC NSF kader voor sportfuncties of energieverbruik eisen vanuit het klimaatbeleid. Om de mogelijkheden te onderzoeken heeft de gemeente binnen een afwegingskader de eisen, de uitvoering, het beschikbare budget en de kwaliteit van de bestaande bouw zelf naast elkaar gezet. Wat bleek? Door een paar concessies op gebied van gebruiksfunctie- en binnenklimaateisen te doen, kon het pand ook met een renovatie voldoende aansluiten bij de uitgangspunten van de gemeente.
Voor de isolatie heeft de gemeente gekozen om te isoleren wat kan. Zo zijn de gevels en het dak geïsoleerd en zijn de ramen vervangen. De gemeente koos daarnaast voor een warmtepomp opstelling in combinatie met luchtbehandelingskasten. Omdat het sportcentrum op sommige momenten van de dag niet gebruikt wordt stuurt de luchtbehandelingskasten aan op de hoeveelheid CO2 binnen de ruimte. Wanneer mensen sporten schakelt het systeem bij om extra te ventileren.
De warmwaterbehoefte van een sportcomplex is hoog. Deze warmtebehoefte is echter voorspelbaar waardoor je duurzame opwekking in combinatie met warmteopslag kunt afstemmen. De zonnepanelen zetten overdag hun overschot aan duurzame stroom om in extra warmte. Een opslagvat vangt deze warmte op en geeft deze terug wanneer bezoekers het nodig hebben. Hierbij maakt de sporthal gebruik van ‘phase change materials’ (PCM’s)’. Door deze materialen toe te voegen kan het opslagvat extra veel warmte opnemen terwijl het systeem beperkt blijft in de omvang.
Het resultaat? Gedurende het jaar kan het verwarmingssysteem nagenoeg volledig draaien op de elektriciteitslevering van de eigen zonnepanelen. Alleen gedurende de koudste momenten van het jaar neemt het verwarmingssysteem elektriciteit af van net. Het complex heeft hierdoor een hoog eigenverbruik en levert nagenoeg geen stroom terug aan het net.
De renovatie van het sportcomplex ‘De Kamp’ maakt onderdeel uit van een bredere ambitie om de gebouwen in beheer van de gemeente Bronckhorst energieneutraal uit te voeren. De gemeente telt een relatief klein aantal inwoners waardoor ze beperkte middelen hebben om een specialistisch team in dienst te nemen om de projecten te begeleiden.
Een kernteam met enkele beleidsmedewerkers heeft daarom in samenwerking met externe specialisten de eerste projecten opgezet en ingericht als een leermoment. Hierbij ligt ook de focus op het begeleiden van het bouwproces, het afstemmen van de eisen per locatie en wie welke rol kan innemen binnen de gemeente. Door aan het begin van het proces extra te investeren in de samenwerking met specialisten kan de gemeente later zelf een projectleider rol innemen bij de toekomstige renovatieprojecten.
Een grootschalige renovatie van een gebouw is ook een uitgelezen kans om de groenvoorzieningen rondom een gebouw aan te pakken. Zo heeft de gemeente ervoor gekozen om een blinde gevel, een gevel zonder ramen of deuren, uit te voeren als een groengevel. Ook zijn de groenvoorzieningen rondom het gebouw uitgebreid en voorzien van bomen. Naast een positieve impact op het milieu en biodiversiteit draagt het groen ook bij aan een koelere leefomgeving. Dit draagt ook bij in het tegengaan van hittestress binnen het dorp.
Renovatie in plaats van nieuwbouw is een vorm van hergebruik. Oorspronkelijk was het plan om nieuwbouw te realiseren voor deze locatie. Na een kritische evaluatie van het plan van eisen bleek het bestaande gebouw alsnog hergebruikt kon worden.
Om een bestaande gebouw te handhaven is het belangrijk om in te schatten wat de wensen zijn van de gebruikers en in hoeverre het gebouw hierop aansluit. In de afgelopen jaren is er veel veranderd op het gebied van bouwen en de eisen die overkoepelende organisaties hieraan stellen. Deze kaders zijn vaak gericht op nieuwbouw, waardoor het merendeel van de bestaande gebouwen niet lijkt te voldoen. Door vast te houden aan deze eisen waren de meerkosten voor renovatie aanzienlijk hoger waardoor nieuwbouw de betere optie leek. Bij de evaluatie van het plan van eisen bleek echter dat door het afstemmen van de daadwerkelijke wensen en door enige concessies op gebied van de gebruikseisen en het binnenklimaat te doen, het bestaande gebouw alsnog dienst kon doen. Door kritisch om te gaan met het toetsingskader en de daadwerkelijke wensen in je omgeving kom je tot de conclusie dat veel bestaande gebouwen hergebruikt kunnen worden.
‘Social return of investment’
Bij het uitzetten van aanbestedingen kijkt de gemeente Bronckhorst verder dan alleen het kostenplaatje van een aanbieding. De gemeente kijkt ook naar de ‘social return of investment’. Heeft de aannemer bijvoorbeeld mensen in dienst met een afstand tot de arbeidsmarkt? Ondersteunt de aannemer ook lokale vrijwilligersorganisaties naast zijn werk? Door aannemers en hun aanbesteding ook te selecteren op grond van deze activiteiten, investeert de gemeente in de sociale impact van de omgeving.
Financiële steun
Voor de renovatie en verduurzaming is gebruikgemaakt van de DUMAVA-subsidieregeling voor duurzaam maatschappelijk vastgoed. De regeling is gericht op het verbeteren van gebouwen naar de standaarden van 2030 en 2050.
Achter de regeling zit een toetsingskader die je kunt opnemen in je plan van eisen. Door de uitvoering goed af te stemmen met deze kaders, kon de gemeente de regeling gebruiken om meer zekerheid te krijgen in de begroting en het gebouw op meerdere punten extra te verbeteren. Het resultaat is dat het gebouw van het gas is afgekoppeld. Door een combinatie van PV-panelen en energieopslag kenmerkt het gebouw zich ook door een hoog eigenverbruik van elektriciteit opgewekt door lokale PV-panelen. Het gebouw heeft hierdoor uiteindelijk een energielabel A+++ gehaald. Hiermee voldoet het gebouw aan de energetische gebouwstandaard voor 2050.
